جان ویلیام برگن (4 آگوست 1888 – 21 آگوست 1814) از روحانیون کلیسای انگلیس بود که در سال 1876 به مقام کشیش اعظم (Dean) کلیسای جامع چیچستر منصوب گردید. او را با دفاع جانانه و پرشورش از حیثیت تاریخی و موسوی (منسوب به حضرت موسی (ع)) تصنیف «سِفر آفرینش» (از اسفار پنچگانه تورات) و اصالت «کتاب مقدّس» در کلیت آن، به خاطر می‌آورند.

برگن در اسمیرنا (Smyrna) متولد شد. پدرش بازرگانی انگلیسی در ترکیه بود که در سکّه‌شناسی نیز مهارت داشت و بعدها به دستیاری دپارتمان عتیقه‌جات بریتیش موزیوم منصوب گردید. مادرش که اغلب یونانی معرفی می‌شود، در حقیقت دختر سفیر اتریش و همسر انگلیسی‌اش در اسمیرنا بود.

در اولین سال زندگی‌اش، همراه با خانواده به لندن نقل مکان کرد. در همان جا به مدرسه رفت و پس از چند سالی فعالیت تجاری در دفترخانه پدرش، در سال 1841 به کالج وستر (Worcester) در آکسفورد رفت و مدرک خود را در سال 1841 دریافت نمود. در همان سال برنده جایزه «نودیگیت» برای شعر «پترا» گردید. برگن در آن شعر به شهر باستانی پترا که در آن زمان غیر قابل دسترس می‌نمود و تنها توصیفاتی درباره آن شنیده بود، پرداخت. بخشی از این شعر هست که معمولا بازنشر می‌شود و برگن در آن بناهای پترا را توصیف کرده است:

هیچ به حاصل ِ دست آفرینشگر انسان نمی‌ماند،

طرحی تفننی و نااستوار، ساخته‌شده به دست کارگران.

بلکه گویی برآمده از جادو و از سنگ است

آرام و خوشتراش، جاودان، تنها!

نه سپید باکره‌ای، مانند آن زیارتگاه باستان دوریک،

جایی که آتنای درگذشته شعایر قُدسی خود را به جای می‌آورد؛

نه  هم کبود ِ مقدس، مانند بسیاری کلیسا و صومعه،

که تپه را مشرّف و دشت را موقوفه کرده است.

بلکه سرخ ِ آتشین، گویی که گلگونی فلق،

که پیش از همه آنها را، آن زمان که متروک نبودند نظاره کرد.

سایه‌هایِ جوانی بر یک جبین غم،

کآدمی آن را دو هزار سال کهنه فرض کرده است.

مرا همنشین رهایی‌ای اینچنین شگفت در اقلیم شرق کن،

یک شهر سرخ آتشین، به قدمت نیمی از زمان.

این سروده بیش از همه به خاطر بیت پایانی‌اش مشهور است که برگن عبارت "half as old as time" را در آن، از ساموئل راجرز نقل قول کرده است. این چهارده سطر معمولا به عنوان یک غزل (معادل sonnet که در ادبیات انگلیسی، سروده‌های چهارده سطری را می‌گویند) شناخته می‌شود، اما در اصل سروده‌ای 370 سطری است که به شکل مثنوی (سطرهای مزدوج مقفّی) سروده شده است. از قرار معلوم، برگن این مجموعه را در قالب جزوه‌ای کم‌حجم در حدود سال 1845 منتشر کرده است. چاپ دوم آن «که به آن هم‌اکنون سروده‌هایی اضافه گشته» بود، در سال 1846 منتشر گردید. در همین چاپ بود که در سرودۀ مذکور اصلاحاتی اِعمال شد؛ از جمله اینکه در آن عبارت "sanctifies" به "consecrates"، "call'd" به "deemed"، "But rosy-red as if the blush of dawn" به "But rose-red as if the blush of dawn" تغییر یافته بود. در سال 1885 هم اثری منتشر شد که سروده پترا در آن آمده بود.

هیو کنر (Hugh Kenner) درباره صراحت زبان برگن چنین اظهار نظر می‌کند:

برگن در عین رومانتیک بودن، دقیق و حساب‌شده عمل می‌کرده است. با توجه به دوران او، کلمه «زمان» به طوری کاملا جدی و حقیقی به کار گرفته شده است؛ چرا که حضرت آدم در 23 اکتبر سال 4004 پیش از میلاد آفریده شده است و سالی که برگن شعر خود را نوشت، دقیقا 5849 سال از آن تاریخ گذشته بود. حال اگر نیمی از این مقدار را به عقب بازگردیم، به تاریخ بنیانگزاری پترا، یعنی 1080 پیش از میلاد خواهیم رسید.

برگن در سال 1846 به عضویت انجمن اُریل (Oriel) در آمد. او شدیدا تحت تاثیر باجناق ادیب و الهیدانش جان هنری رُز (1873-1800) بود که از اعضای محافظه‌کار کلیسای انگلیس به شمار می‌آمد و برگن پیش از آن، مدت‌های مدیدی را با او در تعطیلات به سر برده بود. برگن مرکز اصلی فعالیتش را در آکسفورد قرار داد؛ هر چند در مسافتی دورتر از آنجا زندگی می‌کرد. در سال 1863 به مقام ویکار (Vicar) در دانشگاه کلیسایی مریم مقدس (St Marry the Virgin)  منصوب شده بود که با خطابه‌های پرشور خود بر «مقاله‌ها و نقدها»، که شامل مجموعه دیدگاه‌های او درباره وحیانی بودن کتاب مقدس و دفاعیاتی در برابر انتقادات متنی و مفهومی و حیثیت تاریخی و موسوی سِفر آفرینش و اصالت کتاب مقدس می‌گردید، توجهات زیادی را به سمت خویش جلب کرد: «یا باید با بهترین و خردمدانه‌ترین اقدام اعصار، به تمام کتاب مقدس ایمان بیاورید، یا با کافرکیشی‌ای تنگ‌نظرانه، باید به تمام آن کافر شوید. هیچ طریق میانه‌ای بر شما گشوده نیست».

در سال 1876 به مقام Gresham Professor در الهیات منصوب گردید. در سال 1871 دفاعیه‌ای بر اصالت دروازده بند پایانی انجیل مرقس منتشر کرد. سپس تمرکزش را بر طرحی گذاشت که در پی تدوین یک کتاب نماز جدید برای کلیسای انگلستان بود. این طرح بیشتر بر اساس ایراداتی قرار داشت که او بر قواعد مرجعیت بخشیدن به قرائت‌های نسخه خطی و یونانی «عهد جدید» که از سوی بروک فاس وسکات (Brooke Foss Westcott) و فنتون جان آنتونی هورت (Fenton John Antony Hort) اتّخاذ شده بود، وارد می‌دانست. وسکات و هورت رهبری گروهی را بر عهده داشتند که «نسخه اصلاح شده» (Revised Version) کتاب مقدس را فراهم آورد. برگن در مقاله به‌یاد‌ماندنی ِ سال 1881 خود در «نقد فصلی»، به وسکات و هورت تاخت و مقالات و جزوه‌های انتقادی فصلی خود را در کتاب‌هایی همچون «تجدید نظر در نسخه اصلاح‌شده» جمع‌آوری نمود و در آنها وسکات و هورت را به دلیل ترفیع بخشیدن به «یک نسخه خاص، یعنی «دستنویس واتیکان»، که به دلایلی نامشخص تنها نسخه متداول به شمار می‌آمد که حرمتی موهوم نسبت به آن ابراز می‌گردید»، مورد محکومیت قرار داد. او فهمیده بود که نسخه خطی اصلی آنها، می‌توانسته غیر قابل اعتماد و ناموثق باشد. 

نوشته‌های او درباره زندگینامه هنری لانگویل مانسل (Henry Longueville Mansel) و چند تن دیگر، در کتابی تحت عنوان «دوازده مرد خوب» (1888) گرده‌آوری و منتشر گردید. متواترا اعتراضاتی را نیز علیه حضور دکتر وانس در بین اصلاح‌کنندگان، علیه نامزدی «دین استنلی» برای انتخاب واعظ دانشگاه آکسفورد و علیه سخنرانی در حمایت از اباحه‌گری نسبت به شعایر دینی از خود نشان داد. برگن در سال 1876 به مقام کشیش اعظم (Dean) در چیچستر منصوب گردید.

زندگینامه او توسط ادوارد میریک گولبرن به رشته تحریر در آمده است. (1892)

برگن با تمام تعصب و حرارتی که در عقاید جزمی خویش داشت، صاحب قلبی رئوف و مهربان بود. او می‌تواند به عنوان کشیشی عالی‌رتبه از همان نوع که تا پیش از ظهور مکتب تراکتاریان (Tractarian) معمول بود، شناخته شود. او مجموعه گسترده‌ای از دستنویس‌های آبای یونانی کلیسا را گردآوری نمود که به متن «عهد جدید» روشنی و وضوح بیشتری بخشید و هم‌اکنون نیز در موزه ملی انگلستان نگهداری می‌شود.

نام برگن امروزه تنها با «جامعه دین برگن» و «جنبش فقط کینگ جیمز» عجین شده است. هر چند برگن در قبال نسخه اصلاح‌شده کتاب مقدس مواضع صریحی اتخاذ نموده بود و بر عقیده خود مبنی براینکه کتاب مقدس کلام وحیانی خداوند است استوار ماند، اما هیچگاه جایگاهش به رفعت جایگاه «جنبش فقط کینگ جیمز» نرسید.

«جامعه برگن» نیز از دیگر تشکلاتی است که از نام برگن استفاده کرده است. این تشکّل به منظور استفاده و مواظبت بر لباس آکادمیک بنیانگزاری شده است و از آنجایی که برگن از جامه‌ای رداگونه می کرد که با نام خود او شناخته می‌شود، از نام او سود جسته است.   

فرادید| یادگار نبرد سُم کشتاری است که توسط ده‌ها هزار مرد مسلح صورت گرفت؛ البته نباید از کنار تلاش شجاعانه چاه‌کن‌هایی که سعی کردند از نیروها را از بن‌بست خارج کنند، به سادگی گذشت. آن 18 مرد چه کردند؟
 
به گزارش فرادید به نقل از بی بی سی انگلیسی، نبرد یا حمله سم (Somme) جنگی در جنگ جهانی اول توسط ارتش امپراتوری‌های انگلیس و فرانسه علیه امپراتوری آلمان بود. این جنگ در ۱ ژوئیه ۱۹۱۶ و ۱۸ نوامبر در هر دو سویِ رودخانه سُم در فرانسه رخ داد و به پیروزیِ فرانسه و بریتانیا بر آلمان منجر شد. 
 
گودال عظیم لوشناگار در جنوب روستای فرانسویِ «لا بوآسِل» هرگز پر نشده است. خاک گچی این گودال که قطرش 91.5 متر است، حالا پر از چمن شده و یک صلیب چوبی را به روی خود می‌بیند که به پاس تمام کشته شدگانِ حمام خون سُم بر فراز گودال نصب شده است. 
 
شدیدترین صدای تولید شده توسط بشر! 
این گودال اما از آن جهت اهمیت دارد که شاهد تلاشی برای به کمال رساندن هنر حفر معدن و تولد مجدد آن متناسب با عصر سلاح گرم بوده است: یک تونل 305 متری با 27 تن ماده منفجره قویِ آمونال پر و آوار ناشی از آن 1220 متر به آسمان پرتاب شدند. 
 
آن مین‌ها (که مجموع آن‌ها 17 یا 19 عدد گزارش شده) بزرگترین مجموعه‌ای بود که تا آن روز سد راه حمله متفقین قرار گرفته بود؛ حتی صدای تولید شده از آن انفجار، شدیدترین صدای تولید شده توسط بشر تا آن روز بود. 
 
استفاده از تونل به عنوان یک ابزار جنگی با استقرار یک واحد منحصر به فردِ زیرزمینی در فوریه 1915 میلادی آغاز شد. هجده نفر از اعضای این واحد ویژه، افراد عادی استخدام شده در ارتش نبودند؛ بسیاری نیز بیش از 40 سال سن داشته و تعداد اندکی هم موهایشان سفید شده بود و حتی دندان هم نداشتند. اما اکثرا قدی کوتاه با هیکلی تنومند و دستانی پینه بسته داشتند.

موش کورهای منچستر و جنگِ چاه‌کنان! 
چاه‌کنان بریتانیایی علاقه‌ای به رعایت الفاظ نظامی نداشتند. در این بین، «موش کورهای منچستر» همان چاه‌کنانی بودند که می‌توانستند 4 برابر سریع‌تر از رقبای آلمانی خود چاه بکنند. آن‌ها بعدا توانستند شرکت حفر تونل سلطنتی خود را افتتاح و در کشورهای فرانسه، بلژیک و گالیپولی ترکیه فعالیت کنند. 
 
در جنگی دفاعی، هر دو طرف سعی داشتند تا با حفر تونل زیر نیروهای دشمن، آن‌ها را از زیر منفجر کنند. در این حین، هر دو سو تلاش داشتند تا تونل‌های حریف را هم نابود سازند. 
 

[color][size][font]
 
از ترس پیرامون وجود تونل‌ها و انفجارها به خوبی مطلع هستیم، اما از آنچه در زیر میدان نبرد – در تونل‌های نمناک، تنگ، تاریک و بدبو – گذشت اطلاعات چندانی در دست نیست. همان زمان که نیروها روی زمین با سبعیت تمام می‌جنگیدند، جنگی وحشیانه و مخفیانه در زیر زمین در جریان بود. 
 
عطسه ممنوع 
در اینجا خبری از آتش جنگ نبود. صدای انفجار خمپاره‌ها به سختی شنیده می‌شد؛ صدای فشنگ‌های مسلسل‌ها و فریاد سربازان هم کاملا خفه شده بود. در اینجا، گوش آدم از چشمش مهمتر است. 
 
حفارها در محیط کاملا نمناک تونل‌ها می‌ایستادند. آن‌ها به دقت گوش می‌دادند تا شاید صدای پا، ضربه و یا حتی عطسه دشمن را بشنوند. دشمن شاید 50 متر آن‌طرف‌تر باشد... یا حتی بسیار بسیار کمتر. 
 
کوچکترین صدایی باعث وحشت می‌شد: یا باید می‌دویدی یا ماده منفجره را راه می‌انداختی؛ سپس کمی عقب می‌رفتی و دعا می‌کردی که آن شخص مقابل زیر آوار دفن شود و نه خودت! 
 
سرگرد جان نورتون گریفیث: یک چاه‌کن نابغه! 
طراح اصلی تونل‌های بریتانیا بیش از هر کس مدیون شخصی نسبتا عجیب بود: سرگرد جان نورتون گریفیث. او بعدها نماینده مردم ودنزبری در پارلمان بریتانیا شد. جان به دلیل خدمات بی‌شمار به کشورش لقب «ایمپایر جک» و «هل فایر جک» را از آن خود کرده بود. او حتی پیش از ورود بریتانیا به جنگ با هزینه شخصی یک لشکر مستعمراتی متشکل از جنگجویان کهنه‌کار را راه انداخته بود. 
 
تونی بریجلند، مولف کتاب «طراح تونل و آتش زن جنگ کبیر: ماجرای نورتون-گریفیث» می‌گوید: «او مترجم بود؛ کار راه انداز بود؛ اما دنبال مقام و رتبه نبود. او کسی نبود که دست روی دست بگذارد و انتظار داشته باشد تا کارها انجام شود.» 
 

[/font][/size][/color] [color][size][font]
 
با پایان جنگ، شرکت او "گریفیث و همکاران" تلاش کردند تا قرارداد سیستم زهکشی شرکت منچستر را تمدید کنند، اما گریفیث معتقد بود که چاه‌کن‌های متخصص او مهارتی دارند که می‌تواند در فلاندرز به کار کشورش بریتانیا بیاید. 
 
جغرافیای منچستر شبیه فلاندرز بود: رُس سنگین. آن‌ها به جای اینکه با کلنگ تونل‌ها را حفر کنند، از قدرت فوق‌العاده‌ی پاهایشان استفاده می‌کنند. تکنیک این چاه‌کنان «ضربه زدن به رس» یا «کار کردن بر روی صلیب» بود که در آن یک حفار روی زمین دراز می‌کشید و به یک تکه چوب (صلیب) تکیه می‌داد. سپس آن‌ها به کمک پاهایشان به یک ابزار تیز و کوچک و بیل مانند فشار می‌آورند. 
 
این کار نه تنها سریع و موثر بود، که بسیار هم آرام و بی‌سر و صدا بود. نورتون-گریفیث بر این باور بود که  روش آن‌ها می‌توانست در وسترن فرانت (میدان اصلی جنگ جهانی اول در جبهه غربی آلمان) بسیار موثر واقع شود.

یک ایده مزخرف؟ 
اما متقاعد کردن دفتر جنگ و وزارت جنگل جنگ لرد کیچنر – دوست خانوادگیِ نورتون گریفیث – نسبت به اینکه ایده او اساسا چیز مزخرفی نیست، یک مسئله دیگر بود. 
 
آلمان‌ها تا ژانویه 1915 چند انفجار سهمناک را انجام دادند و مشخص شد که آن‌ها به شکلی نظام‌مند بر روی آن کار می‌کنند. بریتانیایی‌ها توان پاسخ نداشتند. در 12 فوریه 1915، نورتون-گریفیث تلگرامی از کیچنر دریافت کرد. خانم آن مورگان، نوه سرگرد نورتون-گریفیث می‌گوید: «او یک بیل برداشت و روی زمین آن‌ها به شکلی ظاهری برای لرد کیچنر پیاده کرد.» 
 

[/font][/size][/color] [color][size][font]

 
لرد کیچنر در نهایت متقاعد شد. او فورا 10000 حفار از نورتون-گریفیث درخواست کرد.
 
او فکر می‌کرد که این تعداد در بریتانیا وجود ندارد. اما بلافاصله به فرانسه رفت تا وضعیت زمین را چک کند. او سپس 20 چاه‌کن منچستری را به لندن برد تا 18 نفر را پس از انجام آزمایش‌های پزشکی تایید کند. این افراد دو روز بعد راهی روستایی شدند که سه سال پس از آن را در آنجا اقامت داشتند. 
 
این 18 نفر به دو گروه تقسیم شده و از سربازان نیز کمک گرفته می‌شد. تغییر شرایط آن‌ها از عادی به نظامی نیز نکته موثری بود.  
آن‌ها حتی به دشمن مخفی عادت نداشته و متحمل بار روانی سنگینی شدند، چرا که باید 24 ساعته در جنگ شرکت می‌داشتند. شیفت حفارها 8 ساعته بود و پس از آن 16 ساعت استراحت می‌کردند. هر بار شخصی تونل را می‌کند و شخصی دیگر خاک را داخل کیسه می‌ریخت و سپس شخصی دیگر آن را به بیرون می‌برد. 
 

[/font][/size][/color] [color][size][font]
 
حفر تونل در گیونچی کار دشواری بود. افراد مسن به دلیل تجربه بیشتر کارایی بهتری داشتند. همچنین حقوق روزی 6 شیلینگ نسبت به آن موقع نیز نسبتا بالا بود. 
 
مشخص نیست که نخستین حفار نورتون-گریفیث چگونه جانش را از دست داد، اما گفته‌ها حاکی از آن است که این شخص توسط انفجار یک مین آلمانی – که آن هم در اقدامی تلافی جویانه بوده - جانش را از دست داده است. چند روز بعد نیز یک افسر دیگر درست به همین شکل کشته شد. 
 
طولی نکشید که چندین گودال عظیم بین سنگرهای دو طرف شکل گرفت که حاصل انفجار مواد منجره بود. البته اگر یک گودال می‌توانست نزدیک خط دفاعی دشمن واقع شود، بسیار ارزشمند بود و بر سر تصاحب آن درگیری زیادی شکل می‌گرفت. 
 
قاتل بزرگ و تست قناری 
بزرگترین قاتل تونل‌ها گاز مونو اکسید کربن بود که مقدار آن پس از هر انفجار بسیار بیشتر می‌شد. این گاز نامرئی و بدون بو است. 
 
معدنچی‌ها برای اینکه بفهمند آیا این گاز آزاد شده یا خیر، از یک روش کاملا ابتدایی استفاده می‌کردند: آن‌ها قناری را داخل قفس کرده و زیر زمین می‌بردند؛ اگر قناری خواندن را متوقف می‌کرد، آن‌ها متوجه انتشار مونو اکسید کربن می‌شدند. 
 
اکثر افراد زنده مانده از این گروه بعدها در کارشان نیز موفق شده و جوایز گوناگونی را از آن خود کردند. 
 

[/font][/size][/color] [color][size][font]
 
تا اواسط سال 1916 میلادی، تعداد حفاران تونل بریتانیا به 25000 نفر رسید که سربازان زیادی هم به آن‌ها کمک می‌کردند. کار کردن در تونل‌ها موجب بیمار شدن افراد می‌شد. تعداد بسیار کمی از این افراد جان سالم از جنگ به در بردند، زیرا هر دقیقه حضور در جنگ برایشان می‌توانست آخرین دقیقه زندگی باشد. 
 
کشته شدن 10 هزار سرباز در یک آن! 
بزرگترین عملیات قبل از نبرد سم همان عملیاتی بود که به ایجاد گودال لوشناگار منجر شد که البته چندان موفقیت آمیز نبود اما باعث شد تا سیر مین‌گذاری بسیار پیشرفت کند. 
 
در روز 7 ژوئن سال 1917 میلادی، تعداد 19 مین بریتانیایی در منطقه فلاندرز بلژیک منفجر شد که بر اثر آن 10000 سرباز کشته شدند و باعث شد تا بریتانیایی‌ها طی چند ساعت کاملا بر آلمان‌ها مسلط باشند. 
 
حتی گفته شده که دیوید لوید جورج، نخست وزیر وقت بریتانیا، نیز صدای این انفجارها را از مسافت 241 کیلومتری شنیده است. یکبار دیگر، این ایده از سوی سرگرد جان نورتون-گریفیث مطرح شده بود که طرح استفاده از حفارها را همان ابتدا در سال 1915 میلادی مطرح کرده بود. 
 
قهرمانان جنگ جهانی اول 
هنگام پایان جنگ، 12 نفر از آن 18 نفر زنده مانده بودند. برخی معتقدند که جنگ جهانی اول صرفا جنگ مهندسین بوده است. بدون شک، قهرمانان دور از ذهن جنگ جهانی اول همین چاه‌کن‌های منچستری بودند. 
 
آن سال‌ها، به چاه‌کن‌ها و حفارهای شبکه فاضلاب با چشم حقارت دیده می‌شد، اما آن‌ها فهمیدند که چه ارزشی دارند. بانینگ می‌گوید: «باید سر تا پایشان را طلا گرفت و به نیکی از آن‌ها یاد کرد.» گفتنی است بنای یادبود این افراد در روستای گیونچی، محل شروع عملیات، واقع شده است. 
 
منبع: BBC World [/font][/size][/color]

[rtl]اکتشافات جغرافیایى سده هاى پانزدهم و شانزدهم، بهره کشى از مستعمرات و جابه جا شدن داد و ستدهاى دریایى به سوى غرب همه و همه به عقب ماندگى شرایط اجتماعى و اقتصادى این کشورها کمک کرده بود اگرچه انقلاب ۱۶۴۰ انگلستان اقدامى در جهت متروک کردن شیوه حکومت استبدادى بود اما استقرار آزادى سیاسى در انگلستان به هیچ وجه ضربه اى خردکننده بر مبانى سلسله مراتب اجتماعى مبتنى بر ثروت وارد نیاورد. شالوده آزادى هاى انگلیسى را رسوم و سنن شکل داده بودند نه تتبعات فلسفى. برک در کتاب «اندیشه هایى درباره انقلاب فرانسه» که به سال ۱۷۹۰ منتشر شد نوشت: از زمان صدور منشور کبیر تا اعلامیه حقوق مشى همیشگى قانون اساسى، اعلام و بیان آزادى هاى ما بوده است، آزادى هایى که از نیاکان خود به ارث برده ایم و باید براى اخلاف خود به جاى گذاریم. (گائتانا موسکا، تاریخ عقاید و مکاتب سیاسى، ت: حسین شهیدزاده، انتشارات مروارید، ص ۱۲۵ ) با این وصف عیان مى شود که قانون اساسى بریتانیا، حقوق بریتانیایى ها را به رسمیت مى شناخت نه حقوق بشر را و آزادى هاى انگلیسى خصلتى جهانى نداشت. در انقلاب ۱۷۷۹ آمریکا نیز اصولى که براى نیل بدان منازعاتى صورت گرفته بود؛ آزادى و برابرى را کاملاً به رسمیت نمى شناخت. سیاهان همچنان برده ماندند و تساوى حقوق سفیدپوستان نیز در واقع به هیچ وجه سلسله مراتب اجتماعى مبتنى بر ثروت را به مخاطره نینداخت، در ضمن در نخستین قوانین اساسى آنها اصل شرط دارایى براى حق رأى دادن ملحوظ شده بود. انقلابات آمریکا و انگلستان، نمونه هاى انقلاباتى هستند که از تفوق و برترى ثروت در زیر پوشش «آزادى هاى بورژوایى» دفاع مى کنند. انقلاب فرانسه برجسته ترین انقلاب بورژوایى بوده است و به سبب ماهیت دراماتیک مبارزه طبقاتى خود تمامى انقلابات پیشین را تحت الشعاع قرار داده است.[/rtl]

[rtl]
[/rtl]

[rtl]این ویژگى ها مدلول سرسختى اشرافیت که سخت به امتیازات فئودالى چسبیده بود و با دادن هر نوع امتیازى مخالف بود از یکسو و مخالفت پرشور توده هاى مردم با هر نوع امتیاز یا تمایز طبقاتى از سوى دیگر، بود. اساساً بورژوازى خواهان سقوط کامل اشرافیت نبود بلکه امتناع اشرافیت از سازش و خطرات ضد انقلاب بود که بورژوازى را به انهدام نظم کهن ناگزیر ساخت. انقلاب فرانسه راه حقیقتاً انقلابى گذار از فئودالیسم به سرمایه دارى را انتخاب کرد. این انقلاب با نابود کردن بقایاى فئودالیسم و با آزاد ساختن دهقانان از قید حقوق اربابى و عشریه کلیسایى و وحدت بخشیدن به تجارت در سطح ملى، شاخص مرحله اى تعیین کننده در تکامل سرمایه دارى بود. سرکوب فئودال ها سبب آزاد شدن تولیدکنندگان مستقیم خرده پا شد و به تفکیک توده هاى دهقانى و قطب بندى آنها بین سرمایه و کار مزدورى انجامید. پس از انقلاب، با گسترش روابط تولیدى کاملاً نوین، سرمایه از قید تحمیلات و تجاوزات فئودالیسم رها شد و نیروى کار به صورت یک واقعیت تجارتى اصیل درآمد و این امر در نهایت خودمختارى تولید سرمایه دارى را چه در بخش کشاورزى و چه در بخش صنایع تضمین کرد. پیروزى بر فئودالیسم و رژیم کهن، با پیدایى سریع روابط اجتماعى نوین همراه نبود. راه رسیدن به سرمایه دارى فرایندى ساده نبود، پیشرفت سرمایه دارى در دوره انقلاب به کندى صورت مى گرفت و صنایع آنقدر رشد نکرده بودند و هنوز سرمایه تجارى تفوق خود را حفظ کرده بود اما انهدام حکومت هاى بزرگ فئودالى و سیستم هاى سنتى کنترل داد و ستد، استقلال شیوه تولید و توزیع سرمایه دارى، یک استحاله کلاسیک انقلابى را تحقق بخشید. انقلاب فرانسه در جهت زیر و رو کردن ساخت هاى اقتصادى و اجتماعى موجود، چارچوب سیاسى رژیم کهن را درهم شکست و بقایاى حکومت محلى کهن را محو کرد و امتیازات محلى و تبعیضات ایالتى را از میان برد. انقلاب فرانسه در عین حال که گامى ضرورى در گذار از فئودالیسم به سرمایه دارى محسوب مى شود در رابطه با دیگر انقلابات مشابه داراى ویژگى هاى خاص خود است. این ویژگى ها به خصوص به ساخت جامعه فرانسه در پایان رژیم کهن مربوط مى شود. انقلاب فرانسه در حالى که به عنوان یک انقلاب آزادیخواهانه و با پافشارى بر حقوق طبیعى دنباله رو انقلاب آمریکا است، برخلاف انقلاب انگلستان داراى موضعى جهانى است. به یقین این سخن توکویل که: چرا اصول و نظرات سیاسى مشابه در ایالات متحده تنها به تغییر دولت منجر مى شود و حال آنکه در فرانسه سقوط کامل یک نظم اجتماعى را به همراه مى آورد ( همان، ص۳۰۴ ) حاکى از عظمت انقلاب فرانسه است. اعلامیه ۱۷۸۹ بدون شک با حرارتى بیش از سلف آمریکایى خود سخن مى گوید و در راه آزادى گامى فراتر مى نهد. انقلاب فرانسه به عنوان یک انقلاب مساوات طلبانه به مراتب از اسلاف خود گام را فراتر گذارد، نه در آمریکا و نه در انگلستان بر روى برابرى تأکید نشده بود زیرا هم اشرافیت و هم بورژوازى براى کسب قدرت نیروهایشان را متحد ساخته بودند اما مقاومت اشرافیت ضدانقلاب و درگیر شدن در جنگ، بورژوازى فرانسه را ناگزیر ساخت که مساوات را به عنوان مسئله اى عمده مطرح کند چرا که این، تنها راه در کنار داشتن مردم بود. گذار اقتصاد فرانسه به سرمایه دارى از طریق یکپارچه کردن صنعت، افزایش و تمرکز مزدبگیران و بیدارى و مشخص کردن آگاهى طبقاتى آنها، بار دیگر اصل تساوى حقوق را در اذهان مردم زنده کرد.[/rtl]

[rtl]اینک آنچه ویژگى هاى خاص جامعه فرانسه که موجب تمایز و برترى انقلاب ۱۷۸۹ بر سایر انقلابات پیشین اعلام شد عنوان مى شود: در جامعه اشرافى نظام کهن، بر طبق قانون سنتى سه مرتبه از یکدیگر متمایز شده بودند؛ روحانیون و نجبا که از مراتب ممتازه بودند و مرتبه سوم که اکثریت مردم را شامل مى شد. نجبا از اقشارى تشکیل مى شدند که غالباً منافع مختلفى داشتند. نجباى دربارى از نجیب زادگانى بودند که در دربار حضور داشتند و در ورساى زندگى مى کردند و اطرافیان پادشاه را تشکیل مى دادند. نجباى ایالتى که جاه و جلال کمترى داشتند در میان دهقانان زندگى مى کردند. منبع عمده عایدى این نجبا تحمیل عوارض فئودالى بر دهقانان بود. نجباى صاحب جامه از زمانى تشکیل شدند که سلطنت، دستگاه قضایى و تشکیلات ادارى خود را به وجود آورده بود. در رأس این دسته از نجبا، خانواده هاى بزرگ مستشاران پارلمانى قرار داشتند که هدفشان در دست گرفتن کنترل حکومت و شرکت در اداره حکومت بود. این نجبا که از قدرتى بسیار برخوردار بودند سخت به امتیازات خود وابسته بودند و با هرگونه رفرمى که امکان داشت موقعیت آنها را به مخاطره اندازد، مخالفت مى ورزیدند. در پایان سده هجدهم اشرافیت فئودالى دستخوش انحطاط شده بود. نجباى دربارى در ورساى رو به ورشکستگى مى رفتند و نجباى ایالتى به زندگى بى هدف خود در املاکشان ادامه مى دادند. به همین دلیل اشرافیت که زوال خود را نزدیک مى دید، خواستار تحکیم و تاثیر عوارض فئودالى و افزایش سختگیرى شده بود. در سال ۱۷۸۱ به موجب یک فرمان شاهانه، حق احراز مقامات عالیه در قشون منحصراً به نجبا یا کسانى اختصاص داده شده بود که بتوانند مراتب نجابت را به اثبات رسانند. از نظر اقتصادى اشرافیت سعى داشت که نظام ارباب رعیتى را حتى از وضع موجود آن بدتر کند. به موجب فرامین مربوط به تریاژ اربابان بزرگ فئودال یک سوم ملک جامعه روستایى را تصاحب کرده بودند. در این حین پاره اى از نجبا به تدریج به امور بازرگانى طبقات متوسط ابراز علاقه مى کردند و سرمایه خود را در صنعت و به ویژه صنعت آهن به کار مى انداختند. در این گرایش به تجارت، بخشى از نجباى متعلق به قشر بالاى اشرافیت به طبقه متوسط نزدیک و تا حدى در آرمان هاى سیاسى آنها سهیم شدند اما اکثریت وسیع نجباى ایالتى و دربارى راه نجات را تنها در اعلام صریح تر امتیازات خود مى دیدند. این اختلافات و چنددستگى ها در میان اشراف جامعه فرانسه طى مسیر را براى انقلابیون سهل تر مى کرد.[/rtl]

[rtl]روحانیون از دیگر گروه هاى جامعه فرانسه بودند که از امتیازات سیاسى، قضایى و مالى مهمى برخوردار بودند. در واقع تنها روحانیت بود که به معناى حقیقى کلمه یک مرتبه اجتماعى را تشکیل مى داد زیرا که این مرتبه اجتماعى به یک تشکیلات ادارى مبتنى بر مجالس اسقف نشین مجهز بود و محاکم کلیسایى و مقامات رسمى خود را داشت. گرچه روحانیت یکى از مراتب اجتماعى را تشکیل مى داد و از وحدت معنوى برخوردار بود معذلک از نظر اجتماعى گروهى همگون و یک دست را به وجود نمى آورد. قشر بالاى روحانیت -اسقف ها، روساى دیر و کشیشان کلیساهاى بزرگ انحصاراً از میان نجبا انتخاب مى شدند که این عمل به سبب دفاع از امتیازات عالیه اى بود که روحانیون دون مرتبه عموماً از آن محروم شده بودند. روحانیونى که در مراتب پایین ترى قرار داشتند افرادى بودند که از میان عوام برخاسته بودند و با آنان زندگى مى کردند و در بینش آنها سهیم بودند. این افراد که در شرایط سختى زندگى مى کردند به تدریج به آثار فلاسفه علاقه مند شدند و مجذوب نظرات نوین عصر گشتند. بدین ترتیب دوگانگى میان قشر ممتاز جامعه یعنى روحانیت فرانسه نیز به چشم مى خورد.[/rtl]

[rtl]
[/rtl]

[rtl]از پایان سده پانزدهم مرتبه سوم جامعه به طبقه سوم معروف شده بود. این مرتبه دربرگیرنده اکثریت عظیم مردم در اواخر رژیم کهن بود. اهمیت اجتماعى این طبقه در نتیجه نقشى که در حیات ملى و خدمت به کشور ایفا کرده بودند، به سرعت افزایش یافته بود. بورژوازى مهمترین مرتبه را در طبقه سوم تشکیل مى داد. بورژوازى به واسطه فرهنگ و ثروتى که داشت موقعیت رهبرى را در جامعه احراز کرده بود و این موقعیت با موجودیت رسمى مراتب ممتازه در تعارض بود. از آنجا که فرانسه در پایان رژیم کهن عمدتاً به صورت یک کشور روستایى باقى مانده بود و تولید کشاورزى نقشى مسلط را در حیات اقتصادى آن ایفا مى کرد، مسئله دهقانان از مسائل مهم محسوب مى شد. اهمیت دهقانان قبل از هرچیز به تعداد آنها مربوط مى شود زیرا چنانچه توده هاى دهقانى در جریان انقلاب منفعل باقى مى ماندند، نه بورژوازى به پیروزى مى رسید و نه انقلاب به بار مى نشست. دلیل اساسى شرکت دهقانان در جریان انقلاب، مسئله حقوق اربابى و بقایاى فئودالیسم بود و مداخله آنها بود که سبب شد نظام فئودالى از بن کنده شود. در کشورى که اکثریت عظیم جمعیت را روستائیان تشکیل مى دادند و تولید و کشاورزى دیگر فعالیت ها را تحت الشعاع قرار داده بود، طبیعتاً خواست هاى دهقانان اهمیت ویژه اى مى یافت. ارتجاع فئودالى خاص سده هجدهم، نظام مذکور را بیش از پیش غیر قابل تحمل کرده بود. وقتى منازعه اى صورت مى گرفت عدالت اربابى (؟) دهقانان را زیر فشار خود خرد مى کرد. زمینداران به حقوق مشاعى و سنتى دهقانان و اراضى مشاعه به طور دسته جمعى حممى بردند و آنها را مشمول حوزه قضایى خود قلمداد مى کردند و ادعایشان را با توسل به فرامین شاهى که حق تصاحب یک سوم اراضى مورد نزاع را به آنها مى داد، به کرسى مى نشاندند. تحمل چنین وضع دشوارى براى این خیل عظیم از جمعیت ناممکن مى آمد لذا چاره اى جز هم آوایى با ناراضیان از شرایط موجود براى ایشان نمانده بود.له [/rtl]

[rtl][/rtl]

[rtl]نگرش هاى فلسفى[/rtl]

[rtl]همراه با دگرگون شدن شالوده اقتصادى جامعه، ایدئولوژى ها نیز دگرگونى یافتند. سرچشمه هاى فکرى انقلاب را در نظرات فلسفى اى باید جست که طبقات متوسط از سده هفدهم مطرح ساخته بودند. به یقین آراى فلسفى مطرح شده، جریان انقلاب کبیر را تسریع بخشید و پشتوانه اى نظرى و بس غنى را در کوله بار خود جاى داد. دکارت نشان داده بود که مى توان به یارى علم بر طبیعت چیره شد و فلاسفه سده هجدهم که وارث فلسفه او بودند، با هوشمندى بسیار اصول نظمى نوین را ترسیم و ارائه کردند. جنبش هاى فلسفى سده هجدهم که بر پایه ضدیت با کمال مطلوب و ریاضت کشانه و اقتدارطلبانه کلیسا و حکومت در سده هفدهم استوار بود، بر ذهنیت فرانسویان تاثیرى ژرف گذارد. این جنبش ابتدا به بیدارى اذهان کمر بست و سپس شیوه تفکر انتقادى را گسترش داد و نظرات نوینى را فراهم آورد. جنبش روشنگرى در تمامى زمینه هاى فعالیت بشرى از علم گرفته تا ایمان یا در حیطه اخلاق تا سازمان سیاسى و اجتماعى، اصل «خرد» را جانشین اقتدار و سنت کرد. پس از سال ۱۷۴۸ بزرگترین آثار قرن به سرعت و پى در پى انتشار یافتند. روح القوانین منتسکیو در،۱۷۴۸ امیل و قرارداد اجتماعى در ،۱۷۶۲ گفتارهایى درباره منشاء عدم مساوات انسان ها در ،۱۷۵۵ از روسو تاریخ طبیعى بوفن در ،۱۷۴۹ رساله اى درباره حواس کندیاک در ،۱۷۵۴ قانون طبیعت مورلى در ،۱۷۵۵ مقاله اى درباره آداب و رسوم و روح ملل ولتر در سال ۱۷۵۶ و از همه مهم تر سال ۱۷۵۱ شاهد انتشار نخستین جلد «دایره المعارف» به ابتکار دیدرو بود.[/rtl]

[rtl]ولتر، روسو، دیدرو و اصحاب دایره المعارف و اقتصاددانان همگى دست به دست هم دادند و با وجود اختلاف عقیده هایى که داشتند، رشد اندیشه هاى فلسفى را تشویق کردند. در نیمه اول سده هجدهم دو جریان بزرگ فکرى از حمایت وسیعى برخوردار شده بود؛ یکى جریان فکرى اى که از فئودالیسم الهام مى گرفت و پاره اى از آن در روح القوانین منتسکیو انعکاس یافته بود و استدلال هاى لازم را براى پارلمان هاى محلى و مراتب ممتازه جامعه علیه استبداد فراهم مى آورد و دیگرى جریان فلسفى اى بود که گرچه به روحانیت و گاه مذهب مى تازید اما از نظر سیاسى محافظه کار بود. در نیمه دوم سده هجدهم در حالى که دو گرایش مذکور به حیات خود ادامه مى دادند، نظراتى نوین که بیشتر دموکراتیک و مساوات طلبانه بود مطرح شد. فیلسوفان مسائل سیاسى را رها کرده و به مسئله اجتماعى حکومت روى آورده بودند. فیزیوکرات ها گرچه محافظه کار بودند اما با مطرح کردن مسائل اقتصادى به این جنبش جدید فکرى کمک کردند. اگر چه ولتر رهبر جنبش فلسفى پس از ۱۷۶۰ خواستار آن بود که اصلاحاتى در چارچوب سلطنت مطلقه صورت گیرد و حکومت به دست توانگران طبقه متوسط اداره شود اما روسو منعکس کننده کمال مطلوب سیاسى و اجتماعى خرده بورژوازى و صنعتگران بود. روسو در نخستین گفتار خود تحت عنوان «نقش علوم و هنرها در تهذیب آداب و افکار» تمدن زمانه اش را به باد انتقاد مى گیرد و به دفاع از بى امتیازان برمى خیزد و عنوان مى کند که: اگر زندگى پرتجمل در شهرهاى ما صدنفر از بى چیزان را به نوایى مى رساند در عوض باعث مرگ صدهزار نفر در روستاها مى رود (همان، ۲۵۷) و در دومین گفتار خود تحت عنوان «درباره مبانى و سرچشمه هاى عدم مساوات در میان انسان ها» حمله خود را متوجه مسئله مالکیت مى کند و در «قرارداد اجتماعى» نظریه حاکمیت مردم را مطرح مى کند حال آنکه منتسکیو قدرت را براى اشرافیت و ولتر براى قشر بالاى طبقه متوسط محفوظ نگاه مى دارد. در ابتدا این جریانات فکرى تقریباً با آزادى کامل اشاعه مى یافتند. مادام دو پمپادور که یکى از محبوبین شاه و در عین حال زنى توانگر بود، با محفل زهدمآبانه درباریانى که بر گرد ملکه و ولیعهد حلقه زده بودند و از حمایت نظام اسقفى و پارلمان ها برخوردار بودند، تصادم پیدا کرد و از فلاسفه در مقابل این دشمنان دربارى شان حمایت کرد. پس از سال ۱۷۷۰ تبلیغات این جنبش فلسفى به ثمر رسید. هرچند در این زمان بزرگترین نویسندگان سکوت اختیار کرده بودند و به تدریج از صحنه کنار مى رفتند اما نویسندگان دیگرى قدم به عرصه گذاردند و به مردمى کردن و اشاعه نظرات نوین کمر بستند و آراى مذکور را در میان تمامى بخش هاى طبقه متوسط و سراسر فرانسه رواج دادند. انتشار دایره المعارف که در تاریخ اندیشه اثرى برجسته محسوب مى شود در سال ۱۷۷۲ به پایان رسید. این اثر که از دیدگاه هاى اجتماعى و سیاسى اعتدالى نوشته شده بود، با تأکید بر اعتقاد به پیشرفت علوم بناى یادبود عظیمى از «خرد» را برپا نهاد. گرچه تولید فلسفه در دوره لویى شانزدهم کاهش یافت اما به تدریج مجموعه اى از دکترین ها و ترکیبى از سیستم هاى فکرى گوناگون تکوین مى یافت. بدین سان دکترین انقلاب شکل گرفت. آبه رینال در کتاب «تاریخ فلسفى و سیاسى موسسات تجارى اروپاییان در هند شرقى و غربى» که در تهیه مقدمات آن دیدرو نقش موثرى ایفا کرد، بار دیگر تمامى مضامین فلسفى را مطرح ساخت؛ نفرت از استبداد، مخالفت با کلیسا و جانبدارى از اداره آن توسط یک دولت غیرروحانى و ستایش لیبرالیسم اقتصادى و سیاسى (همان، ص ۲۳۶) تاثیر کلام مکتوب را در کلام شفاهى تقویت کرد، تعداد سالن ها و کافه ها افزایش مى یافت و هر روز انجمن هاى جدیدى براى مباحثه و محاوره ایجاد مى شد و دانشگاه هاى ایالتى و محافل مطالعاتى مورد توجهى بیش از پیش واقع شد. در سال ۱۷۷۰ مجمع روحانیت ادعا مى کند که دیگر در فرانسه شهر و قصبه اى نمى توان یافت که «از بیمارى مسرى بى خدایى در امان باشد» این مدعاى مجمع نشان از گسترش افکار فلسفى دانشمندان با تاکید بر محوریت عقل دارد. سده هجدهم شاهد پیروزى خردگرایى بود و خردگرایى بعدها بر تمامى زمینه هاى فعالیت انسانى تاثیر گذاشت. از اعتقاد به محوریت خرد، اعتقاد به پیشرفت زاده شد و عقل رفته رفته تاثیر روشنگرانه خود را گذارد.[/rtl]